کلینیک تخصصی مغز و اعصاب و ستون فقرات

گزگز و بی‌حسی همیشه از دیسک یا یک عصب مشخص نیست. فشار گذرای عصب، تونل کارپال، درگیری ریشه عصب در گردن یا کمر، نوروپاتی محیطی، بعضی بیماری‌های متابولیک و حتی وضعیت نامناسب طولانی می‌توانند الگوهای مشابه ایجاد کنند. محل دقیق علامت، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن، همراهی با ضعف و زمان شروع برای تشخیص مهم‌اند. پزشک ابتدا حس، قدرت، رفلکس و حرکت را معاینه می‌کند و سپس فقط در صورت نیاز آزمایش، تصویربرداری یا نوار عصب درخواست می‌شود. اگر بی‌حسی ناگهانی با ضعف صورت یا اندام، اختلال گفتار، افت هوشیاری یا سردرد شدید همراه است، باید فوراً ارزیابی اورژانسی شوید.

خیر. نوار عصب و عضله زمانی ارزشمند است که سؤال بالینی مشخصی وجود داشته باشد؛ برای نمونه شک به تونل کارپال، آسیب عصب محیطی، درگیری ریشه عصبی یا بعضی بیماری‌های عضله. در علائم کوتاه‌مدت، الگوی نامشخص یا مواردی که معاینه علت دیگری را مطرح می‌کند، ممکن است این تست کمکی نکند یا زمان انجام آن مناسب نباشد. برخی اختلال‌های مغز و نخاع یا درگیری عصب‌های حسی کوچک نیز الزاماً در EMG و NCV دیده نمی‌شوند. پزشک با توجه به زمان شروع، محل علائم و معاینه تعیین می‌کند کدام اندام‌ها بررسی شوند و آیا تست دیگری اولویت دارد.

MRI بیشتر ساختارها را نشان می‌دهد؛ مانند دیسک، کانال نخاعی، مفصل و بافت‌های اطراف. نوار عصب و عضله عملکرد عصب‌های محیطی و عضلات را بررسی می‌کند و می‌تواند درباره محل، شدت یا زمان برخی آسیب‌های عصبی اطلاعات بدهد. هیچ‌کدام جای معاینه را نمی‌گیرند و نتیجه آن‌ها باید با علائم تطبیق داده شود. ممکن است در MRI تغییراتی دیده شود که علت نشانه‌های فرد نباشد، یا برعکس درگیری عملکردی عصب با تصویر نسبتاً طبیعی همراه باشد. انتخاب میان این بررسی‌ها به سؤال پزشک بستگی دارد؛ انجام هم‌زمان و بدون هدف روشن معمولاً اطلاعات مفیدتری ایجاد نمی‌کند.

نه لزوماً. MRI شکل و ساختار ناحیه تصویربرداری‌شده را نشان می‌دهد، اما همه اختلال‌های عملکرد عصب، عصب‌های محیطی یا بیماری‌های عضله را آشکار نمی‌کند. همچنین کیفیت تصویر، ناحیه بررسی‌شده و زمان بیماری بر نتیجه اثر دارند. برای نمونه تونل کارپال، بعضی نوروپاتی‌ها یا آسیب عصب در اندام ممکن است به بررسی الکترودیاگنوز نیاز داشته باشند. از طرف دیگر، نتیجه طبیعی نوار عصب نیز همه علت‌های گزگز را رد نمی‌کند. اگر علائم ادامه دارد، پزشک دوباره شرح حال و معاینه را مرور می‌کند و براساس الگو تصمیم می‌گیرد آیا پیگیری، آزمایش هدفمند یا ارجاع دیگری لازم است.

استراحت مطلق و طولانی معمولاً توصیه عمومی مناسبی نیست، زیرا می‌تواند قدرت، تعادل و تحمل فعالیت را کاهش دهد. بااین‌حال نوع و مقدار حرکت باید با علت علامت و وجود ضعف، درد شدید یا آسیب تازه هماهنگ شود. در بسیاری از مشکلات پایدار می‌توان فعالیت‌های روزمره را در محدوده قابل‌تحمل ادامه داد و حرکات تشدیدکننده را موقتاً تنظیم کرد. تمرین اختصاصی فقط پس از مشخص‌شدن تشخیص و سطح ایمن فعالیت انتخاب می‌شود. اگر هنگام فعالیت ضعف بیشتر می‌شود، راه‌رفتن مختل شده یا بی‌حسی به‌سرعت گسترش پیدا می‌کند، تمرین خودسرانه را ادامه ندهید و برای ارزیابی زودتر اقدام کنید.

گزگز یا بی‌حسی مداوم، درد تیرکشنده، افت قدرت، افتادن اشیا از دست، تغییر راه‌رفتن یا علائمی که خواب و کار را مختل کرده‌اند، نیاز به ارزیابی برنامه‌ریزی‌شده دارند. مراجعه زودتر کمک می‌کند محل احتمالی درگیری و نیاز به بررسی تکمیلی روشن شود. برای ویزیت، زمان شروع، مسیر انتشار علامت، فعالیت‌های تشدیدکننده، داروها و تصاویر یا آزمایش‌های قبلی را همراه داشته باشید. ثبت تغییر قدرت و عملکرد از توصیف کلی درد مفیدتر است. علائم ناگهانی یا رو به افزایش را نباید تا نوبت معمول به تعویق انداخت؛ به‌خصوص اگر بیماری زمینه‌ای، ضربه یا تب نیز وجود دارد.

ضعف ناگهانی یک سمت بدن، افتادگی صورت، اختلال گفتار، کاهش هوشیاری یا سردرد بسیار شدید و ناگهانی می‌تواند نشانه وضعیت اورژانسی مغز باشد. در این شرایط باید با اورژانس تماس بگیرید و برای ویزیت معمول کلینیک منتظر نمانید. ضعف رو به افزایش دست یا پا، بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع، بی‌حسی ناحیه زینی، اختلال جدید تعادل یا مشکل شدید راه‌رفتن نیز ممکن است با فشار مهم بر نخاع یا ریشه‌های عصبی ارتباط داشته باشد. تب، کاهش وزن غیرقابل توضیح، سابقه سرطان یا ضربه شدید همراه درد ستون فقرات هم نیازمند ارزیابی سریع‌تر است.