سندروم تونل کارپال یکی از شایع‌ترین دلایل بی‌حسی، گزگز و درد در دست‌ها است که بسیاری از افراد، به خصوص کارمندان، تایپیست‌ها و افرادی که با دست زیاد کار می‌کنند، با آن درگیرند. شاید در ابتدا تنها احساس خستگی یا سوزن ‌سوزن شدن خفیف باشد، اما اگر به موقع درمان نشود، می‌تواند به ضعف عضلانی و اختلال در انجام کارهای روزمره منجر شود. اگر شما هم با این علائم روبه‌رو هستید یا به‌ دنبال راه‌های پیشگیری و درمان آن می‌گردید، ادامه این مطلب می‌تواند پاسخ بسیاری از سؤالات شما را بدهد.

 تونل کارپال در کدام قسمت قرار دارد؟

تونل کارپال (Carpal Tunnel) در ناحیه مچ دست قرار دارد؛ این تونل یک مسیر باریک و استخوانی است که در کف مچ، بین استخوان‌های مچ و یک رباط محکم به نام رباط عرضی مچ قرار گرفته است.

درون این تونل، عصب میانی (Median Nerve) و چندین تاندون عبور می‌کنند که وظیفه کنترل حرکت و حس انگشتان (به‌ویژه شست، اشاره، میانی و نیمی از انگشت حلقه) را بر عهده دارند. وقتی این عصب در داخل تونل تحت فشار قرار گیرد، علائمی مانند بی‌حسی، گزگز، درد یا ضعف در دست و انگشتان ایجاد می‌شود که به آن سندرم تونل کارپال گفته می‌شود.

علائم سندروم تونل کارپال چیست؟

سندرم تونل کارپال به‌ صورت تدریجی بروز می‌کند و علائم آن ابتدا خفیف هستند اما با گذشت زمان می‌توانند شدت بگیرند. در ادامه مهم‌ترین علائم این عارضه را می‌خوانید:

گزگز، بی‌حسی و سوزن ‌سوزن شدن انگشتان

این علامت رایج‌ترین نشانه سندرم تونل کارپال است. در انگشت شست، اشاره، میانی و نیمی از انگشت حلقه احساس می‌شود، چرا که این انگشتان توسط عصب میانی کنترل می‌شوند. افراد ممکن است این احساس را مانند برق ‌گرفتگی، مورمور یا “خواب ‌رفتگی” تجربه کنند. در ابتدا این حس به‌طور مقطعی ظاهر می‌شود اما با پیشرفت بیماری، ماندگار و آزاردهنده می‌شود.

درد در مچ، کف دست یا ساعد

درد می‌تواند از ناحیه مچ شروع شود و به سمت ساعد یا حتی شانه کشیده شود. این درد در هنگام انجام کارهایی مانند نوشتن، استفاده از تلفن همراه، رانندگی یا گرفتن اشیاء تشدید می‌شود. در برخی افراد، درد شبانه آن‌قدر شدید می‌شود که خواب را مختل می‌کند.

ضعف دست یا کاهش قدرت گرفتن اشیاء

در مراحل پیشرفته، ضعف عضلات کف دست به‌ویژه عضلات نزدیک شست، باعث می‌شود گرفتن اجسام کوچک یا باز کردن در بطری سخت شود. افتادن ناگهانی اشیاء از دست یکی از شکایت‌های رایج بیماران در این مرحله است.

احساس تورم یا سنگینی انگشتان

بعضی افراد از حس سنگینی یا ورم در انگشتان شکایت دارند، در حالی که بررسی فیزیکی تورمی نشان نمی‌دهد. این احساس می‌تواند ناشی از تحریک مداوم عصب و اختلال در حس طبیعی باشد.

افزایش علائم در شب یا صبح‌ها پس از بیدار شدن

شب‌ها هنگام خواب، به دلیل حالت مچ و کاهش جریان خون، علائم بیشتر می‌شوند. بیمار ممکن است با درد یا بی‌حسی دست بیدار شود و برای کاهش آن، مجبور شود دست خود را تکان دهد یا آویزان کند.

مشکل در انجام کارهای ظریف

افراد ممکن است در انجام فعالیت‌های دقیق مثل بستن دکمه، دوخت ‌و دوز، نوشتن یا استفاده از ابزارهای کوچک دچار مشکل شوند. این به‌دلیل اختلال در حس انگشتان و ضعف عضلات است.

احساس شوک الکتریکی در انگشتان

در برخی موارد، افراد حین حرکت دادن مچ یا دست، احساس شوک یا جریان برق خفیف در انگشتان دارند. این حالت در اثر تحریک ناگهانی عصب میانی به وجود می‌آید.

اگر این علائم نادیده گرفته شوند، ممکن است آسیب عصب میانی به‌ صورت دائمی باقی بماند. بنابراین، در صورت مشاهده علائم اولیه، مراجعه به پزشک و شروع درمان بسیار ضروری است تا از پیشرفت مشکل جلوگیری شود.

آیا سندرم تونل کارپال فقط برای کسانی که کارهای دفتری انجام می دهند، اتفاق می افتد؟

خیر. این بیماری بر افرادی که مچ دست و دست خود را به طور مکرر در محل کار و بازی استفاده می کنند، تاثیر می گذارد. هر کسی ممکن است به سندرم تونل کارپال مبتلا شود، اما ابتلا به آن قبل از 20 سالگی غیرعادی است. احتمال ابتلا به سندرم تونل کارپال با افزایش سن افزایش می‌یابد.

چه کسانی در خطر ابتلا به سندرم تونل کارپال هستند؟

افرادی که در معرض خطر سندرم تونل کارپال هستند کسانی هستند که فعالیت ها یا کارهایی را انجام می دهند که شامل استفاده مکرر از انگشت است. حرکاتی که می توانند افراد را در معرض خطر ابتلا به سندرم تونل کارپال قرار دهند عبارتند از:

• اعمال نیروی زیاد (مانند چکش کاری).
• استفاده طولانی مدت از دستان
• حرکات شدید مچ دست
• لرزش

بسیاری از عوامل دیگر نیز می توانند در ایجاد سندرم تونل کارپال نقش داشته باشند. این عوامل می تواند شامل موارد زیر باشد:

• وراثت
• بارداری.
• همودیالیز
• شکستگی و دررفتگی مچ دست
• تغییر شکل دست یا مچ دست
• بیماری های آرتریت مانند آرتریت روماتوئید و نقرس.
• عدم تعادل هورمونی غده تیروئید (کم کاری تیروئید).
• دیابت
• اعتیاد به الکل
• توده تومور در تونل کارپال
• سن بالا
• رسوبات آمیلوئید (یک پروتئین غیر طبیعی).

سندرم تونل کارپال نیز در زنان شایع تر از مردان است.

علل ابتلا به سندرم تونل کارپال

علل ابتلا به سندرم تونل کارپال بسیار متنوع هستند و به دلیل فشار یا التهاب در اطراف عصب میانی (Median Nerve) در ناحیه مچ دست رخ می‌دهند. این فشار باعث اختلال در عملکرد عصب و بروز علائمی مانند بی‌حسی، گزگز و درد می‌شود. در ادامه به مهم‌ترین علل این بیماری اشاره می‌کنیم:

حرکات تکراری مچ و دست

فعالیت‌هایی که نیاز به خم‌ و راست‌ کردن مکرر مچ دارند، مانند تایپ کردن، خیاطی، استفاده طولانی از ماوس و تلفن همراه، نجاری یا رانندگی، می‌توانند باعث التهاب تاندون‌ها و فشار به عصب میانی شوند.

بیماری‌های التهابی مانند آرتریت روماتوئید

در بیماری‌هایی مانند روماتیسم مفصلی یا سایر اختلالات التهابی، بافت‌های اطراف عصب ممکن است متورم شده و باعث تنگی فضای تونل کارپال شوند.

دیابت و اختلالات متابولیک

افراد مبتلا به دیابت در معرض آسیب عصبی هستند و بیشتر احتمال دارد به سندرم تونل کارپال دچار شوند. بیماری‌های متابولیک مانند کم‌کاری تیروئید نیز با افزایش مایعات در بافت‌ها می‌توانند باعث فشار به عصب شوند.

بارداری و تغییرات هورمونی

در دوران بارداری، به خصوص در سه‌ ماهه سوم، احتباس مایعات در بدن می‌تواند باعث تورم در ناحیه مچ و فشردگی عصب میانی شود. این نوع تونل کارپال بعد از زایمان برطرف می‌شود.

چاقی یا افزایش وزن ناگهانی

اضافه ‌وزن می‌تواند باعث افزایش فشار در تونل کارپال شود و احتمال ایجاد این سندرم را بالا ببرد، مخصوصا اگر با فعالیت‌های تکراری همراه باشد.

ساختار مچ و عوامل ژنتیکی

برخی افراد به‌ طور ژنتیکی تونل کارپال باریک‌تری دارند یا استخوان‌ بندی مچ آن‌ها طوری است که عصب میانی به‌ راحتی تحت فشار قرار می‌گیرد.

آسیب یا شکستگی مچ دست

صدماتی مانند شکستگی یا دررفتگی مچ ممکن است ساختار تونل کارپال را تغییر داده و فضای عبور عصب میانی را محدود کند.

شغل‌های خاص و وضعیت‌های شغلی نامناسب

مشاغلی که با لرزش، فشار زیاد، یا موقعیت‌های ثابت مچ سر و کار دارند، مثل مکانیک‌ها، دندان‌پزشکان، آشپزها، کارگران خط تولید و نوازندگان، در معرض خطر بالاتری قرار دارند.

تشخیص سندرم تونل کارپال

ابتدا دکتر فوق تخصص دست علائم و سابقه پزشکی شما را بررسی می کند. در مرحله بعد، آزمایشاتی انجام می شود که ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• علامت تینل: در این آزمایش، پزشک روی عصب میانی مچ دست ضربه می‌زند تا ببیند که آیا احساس سوزن سوزن شدن در انگشتان دست ایجاد می‌کند یا خیر.
• تست خم شدن مچ دست (یا تست فالن): در این تست، بیمار آرنج های خود را روی میز قرار می دهد و اجازه می دهد مچ دست آزادانه به جلو بیفتد. افراد مبتلا به سندرم تونل کارپال در عرض 60 ثانیه بی حسی و سوزن سوزن شدن انگشتان را تجربه خواهند کرد. هر چه علائم سریعتر ظاهر شوند، سندرم تونل کارپال شدیدتر است.
• اشعه ایکس: در صورت وجود محدودیت در حرکت مچ دست، یا شواهدی از آرتریت یا تروما، ممکن است عکسبرداری با اشعه ایکس از مچ دست تجویز شود.
• الکترومیوگرافی (EMG) و مطالعات هدایت عصبی: این مطالعات تعیین می‌کنند که عصب مدیان چقدر خوب کار می‌کند و چگونه حرکات عضلانی را کنترل می‌کند.

روش های درمان سندرم تونل کارپال

درمان سندرم تونل کارپال بسته به شدت علائم، مدت زمان ابتلا و شرایط جسمی بیمار، به دو دسته کلی تقسیم می‌شود: درمان‌های غیرجراحی و درمان‌های جراحی. هدف اصلی در هر دو حالت، کاهش فشار روی عصب میانی و جلوگیری از آسیب دائمی است. در ادامه، روش‌های درمان این بیماری را به‌صورت کامل توضیح می‌دهم:

درمان‌های غیرجراحی

این روش‌ها در مراحل اولیه بیماری یا زمانی‌ که علائم خفیف تا متوسط هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرند:

استفاده از مچ‌بند (اسپلینت)

پوشیدن مچ‌بند مخصوص، مخصوصا در هنگام خواب، مچ را در وضعیت طبیعی نگه می‌دارد و از فشار روی عصب میانی جلوگیری می‌کند. این روش کمک می‌کند تا التهاب کاهش یابد و علائم خواب‌رفتگی و درد کمتر شود.

تغییر فعالیت‌های روزانه

کاهش یا توقف کارهایی که باعث فشار یا حرکت مکرر مچ می‌شوند، نقش زیادی در بهبود دارد. اصلاح وضعیت دست هنگام تایپ، ماوس گرفتن یا کارهای سنگین می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.

درمان‌های فیزیوتراپی و حرکات کششی

تمرین‌های تقویتی و کششی زیر نظر فیزیوتراپیست می‌توانند انعطاف ‌پذیری عضلات را افزایش داده، التهاب را کاهش دهند و فضای بیشتری برای عبور عصب ایجاد کنند.

داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی

داروهایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن ممکن است در کاهش التهاب و درد کمک کنند، اما اثر موقتی دارند و باید با احتیاط مصرف شوند.

تزریق کورتون (کورتیکواستروئیدها)

تزریق داروهای ضدالتهاب قوی مانند کورتون به داخل تونل کارپال می‌تواند التهاب را کاهش دهد و موقتا فشار روی عصب را کم کند. این روش برای بیمارانی که نمی‌خواهند یا نمی‌توانند جراحی کنند، مناسب است.

درمان جراحی تونل کارپال

اگر علائم شدید باشند، یا درمان‌های غیرجراحی پاسخ ندهند، جراحی توصیه می‌شود. هدف جراحی، آزادسازی فشار از روی عصب میانی است.

جراحی باز تونل کارپال (Open Surgery)

در این روش، برشی در کف دست ایجاد شده و رباط عرضی مچ قطع می‌شود تا فشار از روی عصب برداشته شود. این روش رایج‌ترین نوع جراحی است و با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود.

جراحی آندوسکوپیک (کم‌تهاجمی)

در این روش، از یک دوربین ظریف (آندوسکوپ) برای مشاهده داخل تونل و انجام عمل استفاده می‌شود. برش‌های کوچک‌تر، دوره نقاهت کوتاه‌تر و درد کمتر از مزایای این روش هستند، اما نیاز به تخصص بیشتری دارد.

آیا جراحی سندرم تونل کارپال دوران نقاهت طولانی دارد؟

جراحی برای ترمیم سندرم تونل کارپال دوران نقاهت خاصی ندارد. بانداژی که بعد از جراحی روی بخیه ها را می پوشاند را می توان در عرض چند روز برداشت. سپس می توان از دست برای فعالیت های سبک استفاده کرد. دامنه کامل حرکت انگشت و تسکین علائم اولیه در عرض دو هفته پس از برداشتن بخیه ها مشاهده می شود. تا شش هفته می توانید به بیشتر فعالیت های روزمره ی خود بازگردید. گرچه بازگشت شما به محل کار به عواملی مانند نوع کار، میزان کنترل شما بر کار و تجهیزات محل کار بستگی دارد.

میزان موفقیت جراحی سندرم تونل کارپال چقدر است؟

جراحی سندرم تونل کارپال موفقیت بسیار بالایی دارد و بیش از 90 درصد است. بسیاری از علائم پس از درمان به سرعت از بین می روند، از جمله احساس سوزن سوزن شدن در دست ها و بیدار شدن در شب. رفع بی حسی ممکن است بیشتر طول بکشد، حتی تا سه ماه.

جلوگیری از سندرم تونل کارپال

پیشگیری از سندرم تونل کارپال ممکن است دشوار باشد. این عارضه می‌تواند ناشی از فعالیت‌های مختلف در زندگی روزمره افراد باشد که پیشگیری از آن می‌تواند چالش برانگیز باشد. ایجاد تغییرات در محل کار  می تواند به کاهش برخی از عواملی که می تواند منجر به سندرم تونل کارپال شود کمک کند. سایر روش های پیشگیری عبارتند از:

• با مچ دست صاف بخوابید.
• هنگام استفاده از ابزار، مچ دست خود را صاف نگه دارید.
• از خم و صاف کردن مکرر مچ دست خودداری کنید
• استراحت مکرر از فعالیت های تکراری
• انجام تمرینات کششی قبل و بعد از فعالیت.

سخن پایانی

در کلینیک فوق تخصصی دست السا با وجود تجربه و دانش گسترده ی پزشکان متخصص دست و شانه ی ما، بیماران درمان خاص شرایط خود را تجربه خواهند کرد. پزشکان متخصص ما درک می کنند با وجود این که جراحی ارتوپدی گاهی اوقات بهترین راه حل درمانی برای یک بیماری است اما همیشه گزینه درمانی مناسب برای هر بیمار نیست. زیرا ممکن است گزینه غیرجراحی دیگری وجود داشته باشد که برای آن بیمار خاص مفیدتر باشد. گاهی اوقات متخصصان دست و شانه ی ما دارویی تزریق میکنند که وضعیت شما را بهبود بخشیده و یا فیزیوتراپی را توصیه می کند، که می تواند باعث بهبود درد شانه و افزایش دامنه حرکتی مفاصل دست وشانه ی شما شود.