درد شانه می‌تواند از یک کشیدگی ساده پس از کار یا ورزش شروع شود، اما گاهی به علت التهاب تاندون، شانه یخ‌زده، آرتروز، آسیب پس از ضربه یا حتی مشکل گردن ایجاد می‌شود. در بیشتر موارد، راست یا چپ بودن درد به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند؛ الگوی درد، محدودیت حرکت، سابقه آسیب و علائم همراه مهم‌تر هستند. با این حال، درد شانه یا بازوی چپ همراه با فشار یا درد قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، سرگیجه یا درد منتشرشونده به فک و گردن، می‌تواند یک وضعیت اورژانسی قلبی باشد و نباید به حساب گرفتگی عضله گذاشته شود.
اگر درد شانه شما پس از ضربه شدید شروع شده، شکل شانه تغییر کرده، بازو را نمی‌توانید حرکت دهید، تب و قرمزی دارید یا بی‌حسی و ضعف پیشرونده پیدا کرده‌اید، به ارزیابی فوری نیاز دارید. در غیر این صورت، هدف این راهنما این است که بدانید چه علت‌هایی محتمل‌اند، چه کارهای خانگی کم‌خطر می‌توانند تا زمان ارزیابی کمک کنند و چه زمانی بهتر است برای معاینه شانه نوبت بگیرید.
اگر درد در شانه چپ است و دربارهٔ منشأ قلبی آن پرسش دارید، راهنمای تفاوت درد قلبی و درد عضلانی شانه چپ را بخوانید. در صورت همراهی درد با فشار قفسه سینه، تنگی نفس یا عرق سرد، به‌جای مطالعهٔ بیشتر با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
یادآوری مهم: این مطلب جایگزین معاینه، تشخیص یا نسخه پزشک نیست. به‌ویژه در درد جدید و شدید، سابقه بیماری قلبی، بارداری، دیابت، بیماری کلیه یا کبد، و مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، خوددرمانی می‌تواند نامناسب یا خطرناک باشد.
درد شانه راست و چپ چه تفاوتی دارد؟
خود مفصل شانه از استخوان بازو، کتف و ترقوه، همراه با تاندون‌ها، عضلات و بورس‌ها تشکیل شده است. به همین دلیل، درد ممکن است از جلوی شانه، بالای شانه، کنار بازو یا پشت کتف احساس شود. شایع‌ترین علت‌ها در سمت راست و چپ معمولاً مشابه‌اند: استفاده تکراری از دست، التهاب یا آسیب تاندون‌های روتاتورکاف، محدودیت حرکتی مفصل، آسیب مفصل بین ترقوه و کتف، یا درد منتشرشده از گردن.
اینکه درد فقط در یک سمت است، سرنخ است اما تشخیص نیست. مثلاً اگر درد با بالا بردن دست، پوشیدن لباس، برداشتن وسیله از کابینت یا خوابیدن روی همان سمت بدتر می‌شود، منشأ عضلانی ـ تاندونی یا مفصلی شانه محتمل‌تر است. اگر گردن‌درد، تیرکشیدن به بازو، گزگز انگشتان یا ضعف دست هم وجود دارد، باید گردن و اعصاب نیز بررسی شوند. در مقابل، دردی که با حرکت شانه تغییر چندانی نمی‌کند و با علائم قفسه سینه، شکم یا تنگی نفس همراه است، نیاز دارد علت‌های غیرشانه‌ای هم جدی گرفته شوند.
علت‌های شایع درد شانه چیست؟
کشیدگی عضله و فشار بیش از حد
فعالیت ناگهانی، جابه‌جا کردن جسم سنگین، کار بالای سر، شروع تمرین جدید یا وضعیت بد طولانی‌مدت پشت میز می‌تواند عضلات اطراف شانه و کتف را دردناک کند. این درد اغلب پس از فعالیت مشخص شروع می‌شود، با لمس یا حرکت عضله حساس است و ممکن است با کاهش موقت فعالیت و حرکت ملایم بهتر شود. با این حال، اگر بعد از آسیب صدای پارگی شنیده‌اید، ضعف واضح دارید یا دست بالا نمی‌رود، نباید آن را صرفاً کشیدگی عضله فرض کرد.
التهاب یا آسیب تاندون‌های روتاتورکاف
روتاتورکاف مجموعه‌ای از چهار عضله و تاندون است که به بالا بردن و چرخاندن بازو کمک می‌کند. التهاب، فرسودگی یا پارگی این تاندون‌ها می‌تواند باعث درد کنار شانه و بازو، درد هنگام بالا بردن دست، ضعف در کارهای بالای سر و درد شبانه شود. برخی افراد می‌گویند هنگام شانه کردن مو، پوشیدن لباس یا برداشتن وسیله از قفسه، درد بیشتر می‌شود. پارگی کامل یا قابل‌توجه تاندون، به‌ویژه پس از زمین‌خوردن یا کشش ناگهانی، ممکن است با ضعف یا ناتوانی محسوس در بالا آوردن بازو همراه باشد و نیاز به معاینه زودتر دارد.
یکی از مشکلات تاندونی شانه، تشکیل رسوب در روتاتورکاف است. اگر درد ناگهانی یا شبانه دارید و در تصویر رسوب دیده شده، راهنمای رسوب کلسیم در شانه تفاوت آن با پارگی تاندون و مسیر درمان را توضیح می‌دهد.
بورسیت و درد ناشی از گیر افتادگی ساختارهای شانه
بورس کیسه‌ای کوچک و پر از مایع است که حرکت تاندون‌ها روی استخوان را روان‌تر می‌کند. تحریک بورس یا تاندون‌ها در فضای زیر استخوانی شانه می‌تواند هنگام حرکت دادن دست، به‌خصوص در یک بازه از بالا بردن بازو، درد ایجاد کند. اصطلاح «گیر افتادگی» گاهی برای توصیف این الگو به کار می‌رود، اما تشخیص آن فقط با یک علامت یا تصویر ساده انجام نمی‌شود. معاینه و بررسی الگوی حرکت شانه، گردن و کتف به تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک می‌کند.
شانه یخ‌زده
در شانه یخ‌زده یا کپسولیت چسبنده، درد و محدودیت حرکت به‌تدریج بیشتر می‌شود. معمولاً چرخاندن دست به پشت، بستن لباس یا بلند کردن دست دشوار می‌شود و محدودیت فقط به علت ترس از درد نیست؛ دامنه حرکتی مفصل واقعاً کاهش پیدا می‌کند. این وضعیت در بعضی افراد با دیابت یا پس از دوره‌ای بی‌حرکتی شانه بیشتر دیده می‌شود، اما هر خشکی شانه‌ای شانه یخ‌زده نیست. برنامه تمرینی باید با مرحله بیماری و معاینه هماهنگ شود؛ تمرین خشن و دردآور ممکن است مشکل را بدتر کند.
آرتروز یا مشکل مفصل بین ترقوه و کتف
آرتروز مفصل شانه یا مفصل آکرومیوکلاویکولار می‌تواند با درد تدریجی، خشکی، صدا دادن مفصل و درد هنگام کار یا حرکت همراه باشد. درد در بالای شانه، درست در محل اتصال ترقوه به شانه، گاهی به مشکل این مفصل مربوط است. سن، سابقه آسیب قبلی، نوع کار و یافته‌های معاینه در تصمیم‌گیری اهمیت دارند. عکس ساده ممکن است در بعضی افراد اطلاعات مفیدی بدهد، اما داشتن تغییرات آرتروزی در تصویر لزوماً به این معنا نیست که تمام درد فرد از همان تغییرات است. راهنمای آرتروز شانه علائم اختصاصی، تفاوت با شانه یخ‌زده و گزینه‌های درمان را کامل‌تر توضیح می‌دهد.
ناپایداری، دررفتگی و آسیب پس از ضربه
بعد از برخورد، زمین‌خوردن یا ورزش‌های تماسی، دررفتگی یا نیمه‌دررفتگی شانه، آسیب رباط‌ها، شکستگی یا پارگی تاندون ممکن است رخ دهد. تغییر شکل شانه، تورم قابل‌توجه، کبودی، احساس بیرون‌زدگی، بی‌حسی یا ناتوانی در حرکت دادن دست، علائمی هستند که ارزیابی فوری را ضروری می‌کنند. هرگز برای جا انداختن شانه در خانه تلاش نکنید؛ این کار می‌تواند به رگ‌ها، اعصاب یا بافت‌های اطراف آسیب بزند.
درد منتشرشده از گردن یا ناحیه‌های دیگر
گاهی خود شانه سالم است و درد از گردن، ریشه‌های عصبی گردنی یا ناحیه بالای پشت به شانه و بازو می‌رسد. درد تیرکشنده، گزگز، بی‌حسی، احساس برق‌گرفتگی یا ضعف دست، بیشتر از یک درد موضعی ساده شانه به درگیری عصبی اشاره می‌کند. در چنین حالتی، بررسی گردن و معاینه عصبی به‌اندازه بررسی مفصل شانه مهم است. راهنمای علت درد بین دو کتف و ارزیابی طب فیزیکی و توان‌بخشی می‌توانند مسیر بررسی تکمیلی را روشن‌تر کنند.
الگوی درد در حرکت، خواب و فعالیت چه چیزی را نشان می‌دهد؟
الگوی درد به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد، اما برای شرح حال پزشک بسیار کمک‌کننده است. درد هنگام بالا بردن دست می‌تواند در مشکلات تاندونی، بورسیت، محدودیت مفصل یا پس از آسیب دیده شود. درد در شب یا هنگام خوابیدن روی شانه ممکن است با التهاب تاندون، بورسیت یا شانه یخ‌زده همراه باشد؛ اما درد شبانه مداوم که با کاهش وزن، تب، بی‌حالی یا سابقه سرطان همراه است، باید زودتر بررسی شود. درد همراه با گردن‌درد و گزگز، بیشتر نیاز به بررسی ریشه عصبی یا عصب‌ها دارد.
بهتر است قبل از ویزیت، چند نکته را یادداشت کنید: درد از چه زمانی شروع شد؟ بعد از ضربه بود یا به‌تدریج؟ کدام حرکت آن را بدتر می‌کند؟ آیا درد تا بازو یا انگشتان می‌رود؟ آیا در شب بیدارتان می‌کند؟ و آیا همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه، تب، تورم یا ضعف است؟ این اطلاعات می‌تواند از درخواست آزمایش یا تصویربرداری غیرضروری جلوگیری کند و مسیر تشخیص را سریع‌تر کند.
علت درد شانه چپ در زنان چیست؟
علت‌های عضلانی، تاندونی، مفصلی و گردنی در زنان و مردان مشترک‌اند؛ بنابراین درد شانه چپ در زنان را نباید خودکار به قلب یا برعکس فقط به عضله نسبت داد. سابقه فعالیت، آسیب، بیماری‌های زمینه‌ای، بارداری یا دوره پس از زایمان، وضعیت خواب، دیابت، بیماری‌های تیروئید و علائم همراه همگی می‌توانند در ارزیابی اثر داشته باشند.
نکته مهم این است که علائم قلبی در زنان همیشه به شکل درد واضح و کلاسیک قفسه سینه ظاهر نمی‌شوند. فشار یا ناراحتی قفسه سینه همچنان شایع است، اما ممکن است درد یا ناراحتی در شانه، بازو، پشت، گردن، فک یا بالای شکم، همراه با تنگی نفس، تهوع، سرگیجه، تعریق سرد یا خستگی غیرعادی هم دیده شود. اگر درد جدید و غیرمعمول شانه یا بازو با این علائم همراه است، به‌خصوص در فرد دارای عوامل خطر قلبی، باید فوراً به اورژانس مراجعه شود.
چه زمانی درد شانه چپ می‌تواند قلبی باشد؟
درد شانه چپ معمولاً قلبی نیست، اما نباید فقط به دلیل اینکه شانه با حرکت درد می‌گیرد یا فرد سن کمی دارد، احتمال قلبی بدون بررسی کنار گذاشته شود. درد یا فشار در قفسه سینه که به شانه، بازو، گردن، فک یا پشت انتشار دارد، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، سرگیجه یا احساس ضعف شدید، نشانه‌هایی هستند که نیاز به اقدام فوری دارند. این علائم ممکن است در زنان و مردان متفاوت یا ظریف‌تر ظاهر شوند.
اگر این نشانه‌ها وجود دارد، خودتان رانندگی نکنید و برای انتظارِ بهتر شدن با مسکن زمان نخرید. تماس با اورژانس و ارزیابی فوری، انتخاب ایمن‌تری است. این بخش برای ایجاد ترس نیست؛ هدفش این است که درد شانه چپِ همراه با علائم عمومی یا قفسه سینه، اشتباهاً صرفاً «گرفتگی عضله» نامیده نشود.
آیا درد شانه راست نشانه بیماری کبد است؟
درد شانه راست به‌تنهایی نشانه بیماری کبد نیست و نباید بر اساس سمت درد، برای خودتان تشخیص کبدی بگذارید. در بعضی وضعیت‌های شکمی، مانند مشکل کیسه صفرا، درد قسمت بالای راست شکم ممکن است به شانه راست یا پشت انتشار پیدا کند. این الگو معمولاً با درد شکم، تهوع، استفراغ، تب، حساسیت زیر دنده راست یا ارتباط با غذا همراه است، نه فقط درد هنگام حرکت دادن شانه.
برای شناخت تفاوت درد خود شانه با درد ارجاعی از شکم، راهنمای درد شانه راست و ارتباط آن با کبد و صفرا را بخوانید.
اگر درد شانه راست همراه با درد شدید یا ماندگار شکم، تب، زردی پوست یا چشم، استفراغ مداوم یا احساس ناخوشی جدی است، ارزیابی پزشکی لازم است. اما اگر درد با حرکت بازو تشدید می‌شود و با محدودیت یا درد موضعی شانه همراه است، علت اسکلتی ـ عضلانی شانه یا گردن معمولاً محتمل‌تر است. تشخیص نهایی با شرح حال، معاینه و در صورت نیاز آزمایش یا تصویربرداری انجام می‌شود.
علائم هشدار درد شانه؛ چه زمانی باید فوری مراجعه کرد؟
در موارد زیر، ارزیابی فوری یا مراجعه به اورژانس را به تعویق نیندازید:
- درد یا فشار قفسه سینه همراه با درد شانه یا بازو، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، سرگیجه یا انتشار درد به فک، گردن یا پشت.
- درد بسیار شدید پس از زمین‌خوردن، تصادف یا ضربه؛ به‌ویژه اگر شانه تغییر شکل داده، خیلی متورم شده یا بازو را نمی‌توانید حرکت دهید.
- بی‌حسی پایدار، ضعف ناگهانی یا پیشرونده، سردی یا تغییر رنگ دست و بازو.
- تب، قرمزی، گرمی، تورم قابل‌توجه شانه یا احساس بیماری عمومی.
- درد شدید همراه با درد شکم، زردی، استفراغ مداوم یا تنگی نفس.
دردی که ظرف حدود دو هفته رو به بهبود نمی‌رود، بدتر می‌شود، خواب و کار روزانه را مختل می‌کند یا دامنه حرکت را به‌طور واضح کم کرده است نیز باید برای معاینه برنامه‌ریزی شود؛ حتی اگر علائم اورژانسی ندارد.
تشخیص درد شانه چگونه انجام می‌شود؟
معاینه دقیق اغلب از شروع با تصویربرداری گسترده مهم‌تر است. پزشک درباره زمان شروع درد، ضربه، شغل و فعالیت، بیماری‌های زمینه‌ای، محل انتشار درد و علائم همراه سؤال می‌کند. سپس گردن، شانه، کتف و دست را از نظر دامنه حرکت، قدرت، حساسیت، ثبات مفصل و وضعیت عصب و رگ بررسی می‌کند. گاهی علت با همین شرح حال و معاینه تا حد زیادی روشن می‌شود.
عکس ساده در درد مزمن یا پس از آسیب، برای بررسی شکستگی، دررفتگی، آرتروز یا برخی تغییرات استخوانی مفید است. سونوگرافی یا MRI در شرایط انتخاب‌شده، مثلاً زمانی که معاینه به آسیب تاندون یا بافت نرم اشاره دارد و نتیجه آن بر تصمیم درمان اثر می‌گذارد، درخواست می‌شود. انجام MRI برای هر درد شانه نه لازم است و نه همیشه پاسخ نهایی را می‌دهد. هدف، انتخاب آزمایش مناسب در زمان مناسب است؛ نه جمع‌آوری تصویر بیشتر.
درمان خانگی کم‌خطر تا زمان ارزیابی
اگر هیچ علامت هشدار یا آسیب جدی ندارید، چند اقدام ساده می‌تواند کمک کند:
- فعالیتی را که درد را واضحاً بدتر می‌کند، موقتاً کم کنید؛ اما شانه را کاملاً بی‌حرکت نکنید. حرکت ملایم و بدون درد شدید به پیشگیری از خشکی کمک می‌کند.
- در روزهای اول، از کمپرس سرد یا گرمِ پیچیده‌شده در حوله استفاده کنید؛ تماس مستقیم یخ یا گرما با پوست مناسب نیست. انتخاب سرد یا گرم به چیزی بستگی دارد که برای شما آرامش‌بخش‌تر است.
- برای خوابیدن، روی شانه دردناک نخوابید. گذاشتن بالش زیر ساعد و بازو می‌تواند فشار روی شانه را کمتر کند.
- وضعیت نشستن و کار با تلفن یا لپ‌تاپ را اصلاح کنید. خم بودن طولانی گردن و جمع کردن شانه‌ها می‌تواند درد گردن و اطراف کتف را تشدید کند.
- تمرینات سنگین اینترنتی، وزنه‌زدن یا کشش شدید را بدون تشخیص دقیق شروع نکنید؛ به‌خصوص اگر درد پس از آسیب ایجاد شده، ضعف دارید یا دامنه حرکت به‌طور واضح محدود است.
داروی ضد درد یا ضدالتهاب برای همه افراد مناسب نیست و مقدار مصرف آن باید با سن، بیماری‌های معده، کلیه، کبد، قلب، بارداری، داروهای هم‌زمان و سابقه حساسیت هماهنگ شود. برای انتخاب دارو یا ادامه مصرف، از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید؛ این مقاله توصیه دارویی شخصی یا دوز ارائه نمی‌کند.
روش‌های درمان درد شانه چیست؟
درمان به علت درد بستگی دارد. در بسیاری از مشکلات غیر اورژانسی، ترکیبی از آموزش، اصلاح موقت فعالیت، کنترل درد با نظر پزشک، بازگرداندن تدریجی حرکت و تمرین‌درمانی هدفمند مؤثر است. فیزیوتراپی و تمرین‌درمانی می‌تواند بر اساس علت، مرحله بیماری و توان فرد، تمرین‌ها را تنظیم کند؛ برنامه شانه یخ‌زده با برنامه پس از آسیب تاندون یا درد ناشی از گردن یکسان نیست.
در برخی شرایط، پزشک ممکن است تزریق را برای کنترل درد و التهاب یا کمک به اجرای توان‌بخشی بررسی کند. تزریق، جایگزین تشخیص و برنامه حرکتی نیست و برای هر نوع درد شانه مناسب نیست. مزیت، محدودیت و عوارض احتمالی آن باید بر اساس تشخیص، دیابت، داروهای مصرفی و هدف درمان توضیح داده شود.
جراحی معمولاً اولین راه‌حل برای هر درد شانه نیست. اما در مواردی مانند بعضی شکستگی‌ها و دررفتگی‌ها، پارگی‌های خاص پس از ضربه، بی‌ثباتی مکرر یا مشکلاتی که با درمان غیرجراحی مناسب بهبود پیدا نکرده‌اند، ممکن است بررسی شود. تصمیم جراحی باید بر پایه معاینه، تصویربرداریِ مرتبط، نیازهای شغلی و ورزشی، سن، هدف‌های بیمار و گفت‌وگو درباره نتایج واقع‌بینانه باشد.
برای شروع مسیر تشخیص، می‌توانید از کلینیک تخصصی شانه و دست یا ارزیابی طب فیزیکی و توان‌بخشی کمک بگیرید. اگر درد همراه با خشکی تدریجی است، راهنمای شانه یخ‌زده و تمرین‌های مناسب نیز می‌تواند اطلاعات پایه مفیدی بدهد، اما جای برنامه فردی را نمی‌گیرد.
برای شناخت تفاوت محصولات موضعی و روش استفاده از آن‌ها، راهنمای چسب و پماد برای درد شانه و کتف را بخوانید؛ این گزینه‌ها می‌توانند بخشی از تسکین درد باشند، اما جای بررسی علت درد ماندگار را نمی‌گیرند.
چه زمانی برای درد شانه نوبت بگیریم؟
اگر درد بیش از دو هفته ادامه دارد، مدام برمی‌گردد، حرکت دست را محدود کرده، خواب یا کار روزانه را مختل می‌کند یا بعد از یک آسیب شروع شده است، وقت ارزیابی بگیرید. مراجعه زودتر به‌خصوص زمانی مهم است که ضعف، گزگز، بی‌حسی، کاهش ناگهانی دامنه حرکت یا سابقه دررفتگی دارید. در مراجعه، فهرست داروها، بیماری‌های زمینه‌ای و گزارش هر تصویر قبلی را همراه داشته باشید.
اگر درد شانه بیش از دو هفته ادامه دارد یا حرکت دست محدود شده است، می‌توانید برای ارزیابی شانه نوبت بگیرید. در صورت درد شانه همراه با علائم قلبی یا نشانه‌های اورژانسی، برای دریافت نوبت منتظر نمانید و به اورژانس مراجعه کنید.
پرسش‌های متداول
درد شانه چپ من از قلب است یا از عضله؟
با محل درد به‌تنهایی نمی‌توان پاسخ داد. دردی که با حرکت یا لمس شانه تغییر می‌کند، بیشتر به علت اسکلتی ـ عضلانی اشاره دارد؛ اما این قاعده قطعی نیست. اگر درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، سرگیجه یا انتشار به فک و گردن وجود دارد، باید فوراً ارزیابی اورژانسی شوید.
چرا شب‌ها شانه‌ام بیشتر درد می‌کند؟
خوابیدن روی شانه، فشار روی تاندون‌ها یا بورس، شانه یخ‌زده و بعضی مشکلات مفصلی می‌توانند درد شبانه را بیشتر کنند. بالش زیر بازو و پرهیز از خوابیدن روی سمت دردناک ممکن است موقتاً کمک کند. درد شبانه شدید یا مداوم، به‌خصوص همراه با تب، کاهش وزن یا بی‌حالی، نیاز به معاینه دارد.
آیا درد شانه راست به کبد مربوط است؟
درد شانه راست به‌تنهایی نشانه بیماری کبد نیست. بعضی مشکلات شکمی مانند کیسه صفرا می‌توانند درد را به شانه راست منتشر کنند، اما معمولاً درد یا علائم شکمی نیز وجود دارد. اگر درد با حرکت شانه بدتر می‌شود، منشأ اسکلتی ـ عضلانی یا گردنی محتمل‌تر است، ولی تشخیص قطعی با معاینه انجام می‌شود.
برای درد شانه کمپرس سرد بهتر است یا گرم؟
برای بعضی افراد در روزهای اول پس از شروع درد یا تحریک، سرما و برای برخی دیگر گرمای ملایم آرامش‌بخش‌تر است. هر دو باید با یک لایه حوله و بدون تماس مستقیم با پوست استفاده شوند. اگر پوست بی‌حس است، گردش خون مشکل دارد یا آسیب جدی و تورم زیاد دارید، قبل از استفاده از پزشک راهنمایی بگیرید.
آیا برای درد شانه MRI لازم است؟
نه همیشه. بسیاری از موارد با شرح حال و معاینه مناسب مدیریت می‌شوند. پزشک زمانی MRI، سونوگرافی یا عکس ساده را درخواست می‌کند که نتیجه آن بتواند تشخیص یا تصمیم درمان را تغییر دهد؛ برای مثال پس از آسیب مشخص، ضعف قابل‌توجه یا شک به مشکل تاندون و بافت نرم.
آیا می‌توانم با وجود درد شانه ورزش کنم؟
فعالیت ملایم معمولاً بهتر از بی‌حرکتی کامل است، اما تمرین باید با علت درد هماهنگ باشد. وزنه، شنا، تمرین بالای سر یا کشش شدید را با درد تیز، ضعف، بی‌حسی، آسیب تازه یا محدودیت واضح حرکت ادامه ندهید. برنامه تمرینی اختصاصی را پس از معاینه یا با فیزیوتراپیست تنظیم کنید.
---